In het wonderland van de natuur

Olijfolie

 De Boom

Het aansteken van Chanoeka licht is de belangrijkste Mitswa van Chanoeka. Het wordt aanbevolen om olijfolie voor de lichten te gebruiken. Immers, het wonder met het kruikje olie geschiedde met olijfolie.

Daarom is het nu toepasselijk om over de olijfboom en haar vruchten te schrijven. Eerst de boom.

De olijfboom kan een hoogte bereiken van drie tot twaalf meter. Het hout is van een bijzondere kwaliteit omdat het niet rot, zodat het gezegend is met een lang leven. Als de stam van een oude boom afbreekt of wordt afgezaagd, groeit er vaak een nieuwe stam uit zijn wortels. Als er tijdens de winter genoeg regen is gevallen, kan de boom een zomerse droogte van vijf tot zes maanden doorstaan, zonder dat hij water hoeft te krijgen. Het is interessant dat de boom eerst een paar koude wintermaanden moet ondergaan, voordat hij vruchten kan voortbrengen. In tropische landen, waar het het hele jaar door warm is, groeit de boom goed, maar brengt geen vruchten voort.

 

De vruchten

Een nieuw geplante olijfboom zal vanaf het vierde jaar - soms pas vanaf het achtste jaar - vruchten geven. Ieder jaar daarna zal de boom meer vruchten produceren. Met een maximum wanneer de boom vijftien tot twintig jaar oud is!

 

De boom begint in de lente te bloeien en is dan bedekt met kleine witte bloemetjes. De olijven worden in de herfst geplukt als hun kleur van donkergroen naar kersenrood verandert,  vóór dat zij zwart worden.

 

De olijven worden niet allemaal op hetzelfde moment rijp en worden daarom over een tijdsbestek van ongeveer twee maanden geplukt. Olijven die gekweekt worden om te worden gegeten, worden met de hand geplukt. Maar let op: je kunt de olijven niet zo van de boom eten, want zij smaken dan nog erg bitter. Zij moeten eerst een heel proces ondergaan voordat zij de gewenste smaak bereiken. Zo moeten zij geweekt, afgespoeld, gezouten en met suiker gezoet worden enz. Dit proces kan één tot zes maanden duren. Olijven die door vorst zijn beschadigd, zijn niet geschikt voor consumptie. Zij worden pas later geplukt om er olie uit te persen.

 

De olijven die worden gekweekt om olijfolie te produceren, blijven aan de boom groeien tot zij zwart en helemaal rijp zijn. Dan bevatten zij de meeste olie; van 20 tot 60% van hun gewicht. Olijven kunnen op twee manieren geplukt worden: met de hand staande op ladders. Dat gebeurt met de olijven die bestemd zijn om te worden gegeten. Bij de andere wijze van plukken worden lakens rond de boom gehangen, waarna de takken met een stok worden geschud en de rijpe olijven in de lakens worden opgevangen.

 

Sinds het begin van de twintigste eeuw neemt Spanje de eerste plaats in bij de productie van olijven met ongeveer 38% van de wereldproductie. Italië staat op de tweede plaats met ongeveer 20% en Griekenland op de derde plaats met ongeveer 13%. De andere landen die een groot aantal olijven produceren zijn: Portugal, Turkije, Tunesië, Frankrijk, Marokko, Algerije, Syrië, het voormalig Joegoslavië, Jordanië, de Verenigde Staten, Cyprus, Israël en Argentinië.

 

Het grootste gedeelte van de olijven wordt gekweekt voor zijn olie. In Spanje bijvoorbeeld wordt ongeveer 1,8 miljoen ton olijven voor de olie geproduceerd en slechts 60.000 ton voor voedsel. Over de hele wereld gemeten ( met uitzondering van Rusland ) wordt er jaarlijks ongeveer 1 miljoen ton olijfolie geproduceerd. De landen die de meeste olijfolie produceren zijn Spanje, Italië, Griekenland, Portugal en Tunesië. Olijfolie is het beste en meest gezonde voedsel van de verschillende vetten die door ons worden geconsumeerd.

 

In de Bijbel

De olijfboom is de eerste fruitboom die met naam in de Bijbel wordt genoemd. In het verhaal over Noach en de Zondvloed lezen we dat Noach een duif uit de Ark liet vliegen om te zien of het water van de Zondvloed al gedaald was. De duif keerde terug naar de Ark met het blad van een olijfboom in zijn snavel. Rasji verklaart dat dit betekent dat de duif, hoewel deze gedurende het hele jaar in de Ark goed was verzorgd, liever zijn eigen voedsel wilde vinden. Ook al is dit voedsel bitter als een olijf. Omdat het rechtstreeks van G‑d komt en niet via de mens.

 

Volgens de Midrasj was dit blad van de olijfboom van de Olijfberg afkomstig.

 

Olijven horen tot de vijf soorten fruit (druiven, vijgen, granaatappels, olijven, dadels) waar het land Israel speciaal om geprezen wordt in de Tora. Ook wordt olijfolie genoemd samen met de natuurlijke bronnen waarmee het land Israel is gezegend (Deut. 7:13 enz.).

 

De olijfboom was  een van de eerste fruitbomen die door mensen werd geplant en gekweekt. Toen de Joden het land Kena’an, het land dat door G‑d aan onze aartsvader Abraham was beloofd, binnentrokken plantten zij wijngaarden en olijfbossen (Deut. 6:11).

 

Het belang van olijfolie wordt ook aangetoond door het bekende verhaal van de bomen die een boom zochten die hun koning zou zijn. De eerste boom die de kroon werd aangeboden, was de olijfboom (Richteren 9:8).

 

Omdat de olijfboom altijd groen is en zijn vruchten een heldere schittering in de wereld brengen, wordt het Joodse volk een “frisse olijfboom versierd met prachtige vruchten “ genoemd ( Jeremia 11:16 ). Want zo te zijn is onze opdracht. En koning David zei uit naam van ieder van ons: “Ik ben als een frisse olijfboom in G‑ds Huis” (Psalmen 10:52).

 

De vruchten van de olijfboom hebben altijd een belangrijke plaats ingenomen in het spirituele leven van de Jood. De beste olijfolie – de eerste pure druppels van verse olijven – werd voor de zevenarmige Menora in het Beet Hamikdasj gebruikt. De olijfolie die later uit de olijven werd geperst was niet puur genoeg en mocht niet voor de Menora gebruikt worden, maar wel in veel offers, die in het Beet Hamikdasj werden gebracht. Daarom is, zoals al eerder vermeld, het extra mooi om olijfolie voor de Mitswa van het aansteken van de Chanoeka lichtjes te gebruiken.

 

Ook moet opgemerkt worden dat de olijf een belangrijke rol in de Halacha speelt, als maat voor een bepaalde hoeveelheid vast voedsel. Hoewel olijven in het algemeen verschillende afmetingen hebben, werd een olijf in het land Israel en de omliggende landen geaccepteerd en bekend als een maat genoemd “Zayis”. De Halacha gebruikt deze maat in verbinding met bepaalde Mitswot, bijvoorbeeld: Er is bepaald dat wanneer je een stuk brood eet zo klein als een Zayis, je moet bensjen – “ Dank “ zeggen. De verplichting die met Pesach op een Jood ligt, is om minimaal een Matze te eten ter grootte van een Zayis (olijf). Ook kennen we de Mitswa om in de Soeka op de eerste avond van Soekot minimaal een stuk brood te eten ter grootte van een Zayis enz.

 

De olijfboom en zijn vruchten zijn op verschillende manieren prachtige creaties. Opmerkelijk is het feit dat de vrucht die zo bitter is als hij net is geplukt, sap levert en prachtig helder natuurlijk licht verspreidt. Niet voor niets is de olijf het symbool van “Neer Mitswa ve-Tora Or”.  (Het gebod is een lamp en de Tora een licht!)

 

De Olijfberg

Één van de meest bekende bergen van de stad Jeruzalem is de Har Hazétsiem, de Olijfberg.  De Olijfberg, net ten oosten van de Oude Stad, oprijzend uit de Kidron vallei, kijkt uit over de berg Moria, de plaats waar het Beet Hamikdasj, de Tempel heeft gestaan. De berg heeft zijn naam gekregen omdat er in de oudheid veel prachtige olijfbomen op zijn hellingen groeiden. In de Talmoed wordt de berg ook Har Hamisjga genoemd, Berg van de Zalving, omdat de daar gewonnen olie werd gebruikt om de koningen te zalven. Een gedeelte van de Olijfberg werd al in de oudheid als begraafplaats gebruikt; ook nu is dat nog zo.

 

De profeet Zecharja heeft in een van zijn laatste profetieën verklaard dat de Olijfberg de plaats zal zijn van de G‑ddelijke Openbaring die tot een eeuwig durende bevrijding van Jeruzalem zal leiden en het begin vormt van de volledige verlossing:

 

"והיה  ה׳  למלך  על כל  הארץ  ביום ההוא  יהיה  ה׳  אחד ושמו אחד"

 

“Wehaja Hasjem lemèlèg al kol haárets, bajom hahoe jiejè Hasjem ègad oe’sjemo ègad.”

 

“Dan zal G‑d koning zijn over de hele wereld, op die dag zal G‑d Een zijn en Zijn Naam Een.” (Zacharias 14).

 

Het artikel is herdrukt van Talks & Tales Nederland. Het is verboden om het artikel te publiceren of vermenigvuldigen zonder toelating van Talks & Tales, Nederland. Voor een abonnement of meer informatie gelieve onze website te raadplegen: www.synagoguemaastricht.com/talksandtales